ازدواج زودهنگام در سطح جهانی با پیامدهای مختلف بهداشتی و اجتماعی برای دختران نوجوان همراه است. هدف پژوهش حاضر، مطالعه پیامدهای ازدواج زودهنگام در زنان شهرستان اهواز است. روش پژوهش، کیفی است و با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند، داده­, ها با 22 مصاحبه به اشباع رسید. ابزار جمع آوری داده ها، مصاحبة نیمه ساختاریافته بود. برای ارزیابی کیفیت نتایج، از معیارهای اعتمادپذیری «لینکن» و «گوبا» استفاده شد. در تحلیل اطلاعات از الگوی تحلیل توصیفی-تفسیری سه­, مرحله ای «اسمیت» استفاده شد. با توجه به نتایج به دست­, آمده از کدگذاری مصاحبه های انجام­, شده، پیامدهای ازدواج زودهنگام شامل 63 مفهوم بود که در قالب سیزده مقوله فرعی و دو مقوله اصلی بروز آسیب ها و مشکلات مختلف برای زنان در زندگی زناشویی (نداشتن قدرت تصمیم گیری و حل مسائل زندگی، مداخلة دیگران در زندگی به دلیل سن پایین دختر و پسر، فقدان شناخت و آگاهی از مسائل و مشکلات زندگی، نداشتن آمادگی لازم برای فرزندپروری، نداشتن شناخت نسبت به نحوة تعامل با همسر و اطرافیان، مشکلات روحی، مشکلات جسمی و تجربة ناخوشایند از رابطة جنسی به دلیل مشکلات روحی) و تحقق نیافتن خواسته&rlm, ها و علایق فردی (ناتوانی در ایجاد شرایط مناسب برای فرزندان و قربانی شدن آنان، عدم امکان گذراندن دوران تحصیلی و داشتن شغل، تجربة زودهنگام زندگی مشترک و حسرت تجربه های ویژه سن، آسایش و فراغت خاطر نداشتن و بی­, توجهی به ظاهر و بدن خود) دسته بندی شد. همراهی و حمایت دولت و سازمان های مرتبط از قبیل وزارت آموزش و پرورش، بهزیستی، وزارت علوم و وزارت کشور برای مقابله با پدیدۀ کودک ­, همسری و بسترسازی مناسب برابری جنسیتی، ضروری است.

ازدواج های زیر 18 سال را کودک همسری یا ازدواج زودهنگام می گویند. هدف اصلی پژوهش حاضر، مطالعه عوامل مؤثر بر گرایش به ازدواج زودهنگام و پیامدهای چندگانه آن است. روش پژوهش از نوع استقرایی فراترکیب کیفی در بازه زمانی 1389 الی 1402 است که به روش نمونه گیری غیراحتمالی (تعمدی) از 96 اسناد علمی (استخراج شده از پایگاه علمی نورمگز، مگ ایران و ایران داک)، بعد از غربالگری و گزینش، 55 سند علمی به عنوان حجم نمونه انتخاب و وارد فاز تجزیه وتحلیل شدند. نتایج نشان می دهد که عوامل فرهنگی (فقر فرهنگی؛ منزلت پایین دانش؛ فشار فرهنگی؛ هنجارها و باورها)؛ اجتماعی (خشونت خانوادگی؛ فروپاشی سرمایه اجتماعی؛ فروپاشی نهاد خانواده؛ سبک زندگی پرخطر؛ فشارهای اجتماعی)؛ اقتصادی (فشار زندگی فقیرانه؛ محرومیت نسبی؛ آینده شغلی ناامن؛ نگاه مادی به ازدواج)؛ روانی (ترس روانی؛ عزت نفس پایین؛ برچسب منفی؛ فشارهای روانی) و عوامل زمینه ای-جمعیتی در ظهور و شیوع ازدواج زودهنگام نقش مؤثری داشته است. ازدواج های زودهنگام منجر به بحران کانون زناشویی؛ رفتارهای پرخطر زناشویی؛ فقر فرهنگی؛ افزایش بارتکفل و فشار اقتصادی؛ بحران هویتی؛ احساس ناامنی؛ خشونت طلبی؛ کاهش سلامت جسمانی و سبک زندگی ناایمن شده است.

کودک همسری با واردکردن دختران بدون آمادگی و توان جسمی، روانی و اجتماعی لازم، از کودکی به مرحلۀ بزرگ سالی، چالش هایی جدی برای آن ها به وجود می آورد. مسئلۀ کلیدی در این ارتباط تأثیرگذاری پیچیده و چندسطحی این پدیده بر شئون مختلف زندگی عاملان اجتماعی موردنظر است که بررسی این پدیده را منوط به واکاوی ژرفانگرانۀ تجربۀ ‎زیستۀ زنان از ازدواج زودهنگام در بستر اجتماعی و فرهنگی پیرامونشان می کند. در تحقیق حاضر با رویکرد کیفی، مبتنی بر نظریۀ زمینه ای، به بررسی مسئلۀ مذکور در میان دختران 13 تا 17 سال، در روستای بقمچ، از توابع بخش مرکزی شهرستان چناران که تجربۀ ازدواج زودهنگام داشته اند، پرداخته شده و در مجموع با 10 نفر از این دختران مصاحبه شده است. بر مبنای نتایج تحقیق، عواملی همچون «رواج بین نسلی ازدواج زودهنگام»، «بی‎اهمیتی تحصیل دختران»، «فشار اجتماعی بر دختران مجرد»، «محیط فرهنگی بسته و درون‎نگر جامعۀ روستایی»، «محوریت مردسالاری در نظام اجتماعی جامعۀ روستایی» و «عدم پذیرش عشق پیش از ازدواج» بر رخداد «کودک همسری: تلفیق انفعال کودکانه و اقتدار سنت مدارانه» مؤثر است. مشارکت کنندگان در تحقیق، در مقابلِ پدیدۀ کودک همسری، راهبردهایی مانند «سهل‎گیری در گزینش همسر»، «تقدیرگرایی در تن دادن به زندگی زناشویی»، «تعجیل در یاددهی اصول زناشویی» و «همسرگزینی در شبکۀ خویشاوندی» را در پیش می گرفتند و پیامدهایی از قبیل «به خطرافتادن سلامتی جسمانی»، «فشار روانی ناشی از عدم آمادگی پذیرش نقش همسری و مادری»، «تداوم سنت های اجتماعی پشتیبان ازدواج زودهنگام»، «تجربۀ بیگانگی از خود در نقش همسری» و نهایتاً «انزوای اجتماعی» را می پذیرفتند.

پژوهش حاضر به دنبال واکاوی کیفی تجارب ازدواج زودهنگام دانش ­آموزان در مقطع متوسطه شهر میمند است. این مطالعه جزو پارادایم تفسیری و ماهیت آن کیفی است و با روش نظریۀ زمینه ­ای با رویکرد اشتروس و کوربین صورت گرفته است. با استفاده از طریق نمونه ­گیری هدفمند با استراتژی نمونه ­گیری نظری با 15 نفر از دانش ­آموزان دوره ­های متوسطۀ اول و دوم که در سنین کمتر از هجده سال ازدواج کردند، مصاحبه­های عمیق صورت گرفت. همزمان با جمع ­آوری داده­ ها، کدگذاری و تحلیل یافته ­ها انجام گرفت. یافته ­ها شامل 62 مقولۀ فرعی، 12 مقولۀ اصلی و مقولۀ مرکزی تحت عنوان «ازدواج زودهنگام به مثابۀ فقدان صدا و عاملیت دختران دانش ­آموز» بود. نتایج این پژوهش نشان داد که در بافت سنتی و طایفه ­ای محل زندگی دختران و تحت شرایط مداخله ­گر بحران هویت در دوران نوجوانی، ازدواج زودهنگام در سنین مدرسه اتفاق می ­افتد. شرایط علّی که در بروز این پدیده نقش ایفا نمودند، پدرسالاری، مشکلات اقتصادی و فقر معیشتی و محیط نابسامان خانواده دختر بودند. کنش ­هایی که در پاسخ به پدیدۀ ازدواج زود­­هنگام ارایه شد شامل تجربۀ جنسی، چالش ­های تحصیلی، کودک مادری، خشونت خانگی و آثار روحی و روانی بودند. پیامدهای ازدواج زودهنگام نیز به شکل نابسامانی زندگی زناشویی و طلاق در سنین نوجوانی رُخ داده است.

این مقاله به بررسی علل و پیامدهای ازدواج کودکان زودهنگام در ایران می پردازد. مطالعات گوناگونی در ایران در حوزه ازدواج زودهنگام صورت گرفته است که علل و پیامدهای مختلفی را برای ازدواج زودهنگام برشمرده اند. مطالعه ای جامع با استفاده از روش فرا تحلیل درباره یافته ها و نتایج این مطالعات ضروری است. در این مطالعه به فراتحلیل مطالعات پیشین در حوزه ازدواج کودکان پرداخته شده است. جامعه آماری این پژوهش مطالعاتی است که در نشریه های داخلی در حوزه ازدواج زودهنگام انجام شده است. تعداد آن ها 9 تحقیق است که اکثراً بر ازدواج زودهنگام دختران تمرکز کرده اند. یافته ها نشان می دهد ازدواج زودهنگام دارای عللی در حوزه های اقتصادی مثل فقر؛ اجتماعی مثل هنجارهای جنسیتی و آداب رسوم؛ فرهنگی مثل تحصیلات پایین و سیاسی مثل قانونی بودن سن ازدواج است. همچنین مطالعات پیامدهای مختلفی را برای ازدواج زودهنگام در سطح و حوزه های مختلف شناسایی کرده است. در ابعادی مختلف مثل زیستی، روانی، اجتماعی افرادی که دارای تجربه زیسته ازدواج زودهنگام هستند با مسائل مختلفی مواجه می شوند. همچنین ازدواج زودهنگام برای خانواده به مثابه یک واحد اجتماعی و جامعه به مثابه کل، پیامدهای منفی دارد. درنهایت مطالعات انجام شده راهکارهای مختلفی برای مقابله با این پدیده برشمرده اند. سه راهکار اصلی عبارت اند از مقابله قانونی با این پدیده به گونه ای که ازدواج های زیر 18 سال غیرقانونی شود و عاملان آن مجازات شوند. مبارزه با فقر و درنهایت آموزش و آگاه سازی جامعه درباره پیامدهای آن.

ازدواج زودهنگام دختران به ویژه در مناطق روستایی نه تنها آسیب ها و عوارضی برای فرد به دنبال دارد، بلکه پیامدهای مختلفی را متوجه خانواده و جامعه روستایی می کند. هدف این پژوهش مطالعه عمیق پدیده ازدواج زودهنگام دختران روستایی و درک شرایط علی و زمینه ای و پیامدهای آن است. پژوهش حاضر از حیث روش شناسی از نوع کیفی و مبتنی بر روش داده بنیاد است که از نظریه های برای افزایش حساسیت نظری استفاده شد. جمعیت مورد مطالعه زنان متاهل روستای زیودار پلدختر بودند. روش نمونه-گیری نیز به صورت «نمونه گیری هدفمند و نظری» بوده است. ابزار گردآوری داده ها «مصاحبه عمیق» بود که بر این اساس بعد از مصاحبه با18 نفر از این زنان، اشباع نظری حاصل شد. به منظور تحلیل داده ها از رویکرد «اشتروس و کوربین» استفاده شد و بر اساس آن، از سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی برای تجزیه و تحلیل داده ها استفاده شد. یافته ها نشان می-دهد که پدیده محوری این پژوهش «ازدواج زودهنگام به مثابه انقیاد » است. شرایط علی حاکم بر این پدیده شامل « ناخودآگاه جمعی جنسیتی و دلهره از تجرد قطعی» هستند. شرایط زمینه ای شامل « نظارت اجتماعی به مثابه انسداد اجتماعی، ازدواج به منزله تور هنجاری اخلاقی و تقدیرگرایی» و شرایط مداخله گر بر پدیده محوری عبارتنداز: «ایستارهای رقابت جویانه، ناکارآمدی تحصیلات دانشگاهی، معاش اندیشی و محاسبه گرایی » هستند. استراتژی در مواجهه با این پدیده، «تسلیم و سازگاری» و پیامد آن « بازدارندگی از تحصیل، سلطه و خشونت پذیری، بهره کشی جنسی و بحران روحی و انگیزشی » می باشد.

مهم ترین امتیاز انسان نسبت به سایر موجودات، استعداد رشد و کمال اوست، لیکن این مزیت نیازمند آن است که والدین در ایفای مسوولیت خویش در قبال فرزندان و در تمامی مراحل رشد آنان به درستی عمل کنند و شرایط مساعد و امکانات کافی برای آنان فراهم آورند. در این میان سن مناسب برای ازدواج بسیار مهم و تاثیرگذار است، چه این که برای زندگی زناشویی، صلاحیت و آمادگی جسمی، روانی و اجتماعی لازم است. متاسفانه به بهانه ها و توجیهات مختلف، ازدواج های زودهنگامی رخ می دهد که اغلب دربردارنده آزار، بهره کشی و خشونت علیه کودکان و تعارض های جدی با حقوق آنان است، به ویژه این که چنین ازدواج هایی اغلب اجباری و بدون رضایت طرفین منعقد می شود و بی گمان طفل یا نوجوان درگیر در این فرآیند قادر به درک گزینه ها و فرصت های بیشتر و بهره مندی از حقوق و شرایط بهتر نیست.پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی تطبیقی و با تکیه بر مبانی و آموزه های غنی فقه امامیه و تامل در نظام بین المللی حقوق بشر که در مقایسه با فقه بسیار محدود و نحیف است، به تحلیل علل ازدواج زودهنگام و آثار آن بر سلامت جنسی کودکان و نیز را ه کارهای ممانعت از آن می پردازد. نتایج این تحقیق نشان می دهد که مسائلی مانند فقر، عوامل فرهنگی و اجتماعی، حفظ آبرو و شرف خانوادگی و... زمینه وقوع ازدواج زودرس را فراهم می نماید که با وجود ویژگی های بارز کودکی در رابطه زناشویی و عدم آموزش و آگاهی های اجتماعی لازم می تواند منجر به تضییع حقوق کودک و آزار و بهره کشی از وی شود. از دیگرسو می تواند سلامت جنسی کودکان را تحت تاثیر قرار دهد و منجر به بیماری های جسمی، روحی و روانی، افزایش حاملگی و زایمان زودرس و... شود. از این رو ارتقای آگاهی ها و پیش بینی تکالیف و تعیین مجازات های مناسب، چنین پدیده ای را محدود ساخته و امکان بروز چنین پیامدهای ناگواری را کاهش می دهد.

امروزه علی رغم افزایش آگاهی و دانش عمومی مردم در حوزه های مختلف، ازدواج های زودهنگام در دنیا و ایران  همچنان شایع است. استان خراسان شمالی در زمرۀ استان هایی  با بالاترین ازدواج های زودرس در ایران است. هدف پژوهش حاضر، مطالعه شرایط علّی، زمینه ای و مداخله گر ازدواج های زودهنگام در بین زنان زیر 15 سال شهر تیتکانلو در استان خراسان شمالی است. روش پژوهش، کیفی بوده و از رویکرد نظریه زمینه ای استفاده شده است. مشارکت کنندگان پژوهش حاضر، 24 نفر از زنان ازدواج کرده کمتر از 15 سال شهر تیتکانلو هستند که با استفاده از روش نمونه گیری هدف مند و نظری انتخاب شده اند. داده ها با استفاده از مصاحبه های عمیق نیمه ساختاریافته گردآوری و با بهره گیری از رویه های نظام مند استراوس و کربین (1990) در سه مرحله کدگذاری «باز»، «محوری» و «انتخابی»، تحلیل شده اند. یافته های پژوهش بیانگر آن است که شرایط علّی مؤثر بر ازدواج های زودهنگام عبارتند از: عوامل فردی، عوامل خانوادگی، عوامل اجتماعی، عوامل فرهنگی و عوامل اقتصادی. اهمیت یافتن بدن و استفاده از رسانه های جمعی نیز به عنوان شرایط زمینه ای مؤثر بر ازدواج های زودرس شناخته شده اند. اعتقادات دینی و سنتی و مردانگی هژمونیک نیز عوامل مداخله گری هستند که بر واقعه ازدواج های زودهنگام در شهر تیتکانلو مؤثر بوده اند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

پژوهش حاضر با هدف بررسی پیامدهای اجتماعی ازدواج زودهنگام دانش آموزان دختر شهر اسفرورین که ازدواج زودهنگام داشته اند، انجام گردید. بر اساس نظریه های صاحب نظران می توان بیان نمود؛ زود هنگامی ازدواج با توجه به وضعیت و موقعیت اقتصادی زنان و مردان تغییر می کند و عناصر مذهبی و فرهنگی نیز بر زود هنگامی و زمان ازدواج تأثیر می گذارند. این تحقیق با روش پیمایشی و کتابخانه-ای صورت پذیرفته است. جامعه آماری این تحقیق را کلیه دانش آموزان دختر شهر اسفرورین که ازدواج زودهنگام داشته اند؛ تشکیل می دهند که تعداد آنها 50 نفر بوده و به دلیل محدود بودن جامعه آماری، تمام شماری انجام پذیرفته است. روش پژوهش تلفیقی کمی و کیفی و تکنیک های گردآوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته و مصاحبه بوده است. سنجش روایی پرسشنامه از نوع محتوایی صوری و پایایی آن 76 % محاسبه گردیده است. نتایج حاصل از تحقیق با استفاده از نرم افزار spss و شیوه های کیفی تحلیل داده ها نشان داد؛ فقر مالی و فقر فرهنگی بر ازدواج زودهنگام دختران تأثیرداشته و پیامدهای ازدواج زودهنگام دانش آموزان دختر بر ترک تحصیل آنان موثر بوده و همچنین بر دیگر دانش آموزان نیز تاثیرگذار است.